این روزها انگار نوع دیگری از واگیرداری در جامعه رواج پیدا کرده که هیچ ارتباطی با ویروس آنفلوآنزا ندارد؛ بیادبی! افراد بی‌ملاحظه را در موقعیتهای مختلف می‌بینیم؛ رفتاری که مانند یک بیماری میتواند به دیگران هم سرایت کند و به توجه و اصلاح نیاز دارد.
بیادبی میتواند تا حد زیادی مسری باشد. افرادی که شاهد رفتارهای بی‌ادبانه هستند، ممکن است تحت تأثیر فضای منفی ایجادشده، خودشان نیز رفتارهای نامناسب و بی‌ملاحظه‌ای از خود نشان دهند.
فهرست عناوین
همان‌طور که از دوران کودکی آموخته‌ایم، ادب، رفتار پسندیده و نگرش مثبت، مهارت‌هایی آموختنی هستند و لزوماً به‌صورت ذاتی در وجود همه افراد شکل نمی‌گیرند. بااینحال، برخی ویژگی‌های ژنتیکی نیز ممکن است بر تمایل افراد به مهربانی و رعایت حال دیگران تأثیر بگذارند.
از سوی دیگر، وقتی افراد تصور میکنند دنیا پر از آدم‌های بدجنس و بی‌ملاحظه است، انگیزه کمتری برای مهربانی، سخاوت و همدلی خواهند داشت. در نتیجه، ممکن است به خودشان اجازه دهند درست مانند دیگران رفتار کنند و همان بیادبی را با بیادبی پاسخ دهند.
گسترش فناوری و شبکه‌های اجتماعی نیز میتواند در افزایش رفتارهای بی‌ادبانه نقش داشته باشد. افراد به‌راحتی تحریک میشوند، زودتر کلافه میشوند و صبر و حوصله کمتری از خود نشان می‌دهند.
اما چگونه میتوان پیش از آنکه کسی مستقیماً با ما بیادبی کند، نشانههای چنین رفتاری را در او تشخیص داد؟ در ادامه با پنج رفتاری آشنا می‌شویم که افراد بیادب ممکن است حتی پیش از بیاحترامی مستقیم به شما از خود نشان دهند.
۵رفتاری که افراد بیادب پیش از بیاحترامی به شما از خود نشان می‌دهند
«بیادبی، تقلید فرد ضعیف از قدرت است.» — اریک هوفر
۱. از بدبختی و ناراحتی دیگران خوشحال میشوند
لذت بردن از اتفاقات ناخوشایندی که برای دیگران رخ میدهد، با واژه آلمانی «شادنفرویده» (Schadenfreude) شناخته میشود. این اصطلاح به حالتی اشاره دارد که فرد از دیدن رنج، شکست یا گرفتاری کسی که دوستش ندارد، احساس رضایت و خوشحالی میکند.
البته هر انسانی میتواند جنبه‌هایی از شیطنت یا حتی بدجنسی را در وجود خود داشته باشد؛ این بخشی از طبیعت انسان است. همه ما ممکن است گاهی دوستانمان را دست بیندازیم، با آنها شوخی کنیم یا برایشان نقشه‌ای بامزه بکشیم. اما تفاوت مهمی میان شوخی معمولی و لذت بردن از رنج دیگران وجود دارد.
فرد بیادب و بی‌ملاحظه ممکن است از ناراحتی دیگران به شکلی غیرعادی احساس رضایت کند. اگر چنین فردی را می‌شناسید یا در جمع دوستان و اطرافیان او رفت‌وآمد دارید، احتمال دارد دیر یا زود خودتان نیز با رفتارهای ناخوشایند او روبه‌رو شوید.
آرتور شوپنهاور، فیلسوف و اخلاق‌گرای آلمانی قرن نوزدهم، شادنفرویده را یکی از بدترین ویژگی‌های اخلاقی انسان می‌دانست. از نظر او، کسی که از بدبختی دیگران لذت می‌برد، از نظر اخلاقی فردی بی‌ارزش و دارای قلبی نامهربان است.
اما این رفتار چیزی فراتر از بی‌رحمی را هم آشکار میکند: نقص‌ها و ضعف‌های درونی فرد. کسی که بدون احساس همدلی از رنج دیگران خوشحال میشود، ممکن است در درون خود با حسادت، ناامنی و احساس حقارت دست‌وپنجه نرم کند. گاهی شادی از شکست دیگران، راهی برای پنهان کردن همین احساسات ناخوشایند است.
۲. با پیشخدمتها و کارکنان فروشگاه‌ها بدرفتاری میکنند
تا به حال با کسی قرار ملاقات داشته‌اید که هنگام سفارش غذا در رستوران، درخواست‌های عجیب و بی‌مورد مطرح کند یا با کنایه و طعنه نارضایتی خود را به کارکنان نشان دهد؟ پیشخدمتها و فروشندگان از جمله افرادی هستند که گاهی هدف رفتارهای تحقیرآمیز و زورگویانه افراد بیادب قرار می‌گیرند.
بعضی مشتریان احساس میکنند چون پول پرداخت میکنند، حق دارند هر خواسته‌ای داشته باشند و دیگران باید بدون چون‌وچرا آن را برآورده کنند. البته هر مشتری حق دارد در صورت دریافت خدمات نامناسب اعتراض کند؛ اما فرد بیادب معمولاً به‌طور مداوم از خدمات شکایت میکند، حتی برای ساده‌ترین مسائل ناراضی است و ممکن است کلماتی مانند «لطفاً» و «متشکرم» را هم به زبان نیاورد.
گاهی حتی با کوچک‌ترین مشکلی در سفارش، درخواست میکند مدیر مجموعه را صدا بزنند؛ آن هم بدون اینکه ابتدا تلاش کند موضوع را محترمانه حل‌وفصل کند.
نکته بدتر اینجاست که افراد بیادب معمولاً رفتار نامناسب خود را نمی‌پذیرند. آنها حتی ممکن است برای توجیه بی‌احترامی‌شان، بهانه بیاورند و ادعا کنند چون از آنها بدرفتاری شده، واکنششان کاملاً موجه بوده است.
چنین فردی معمولاً زود قضاوت میکند و روحیه همکاری و احترام متقابل ندارد. وقتی کسی با لحنی از بالا به پایین با دیگران صحبت میکند، در واقع می‌خواهد ارزش و جایگاه آنها را پایین‌تر از خودش نشان دهد.
اگر فردی نتواند دیگران را برابر با خودش ببیند و با آنها محترمانه رفتار کند، احتمالاً درک درستی از احترام متقابل ندارد. کسی که بدون دلیل مشخص با کارکنان خدماتی بدرفتاری میکند، ممکن است روزی همین رفتار را با شما هم داشته باشد.
آیا واقعاً می‌خواهید با کسی در ارتباط باشید که ذهنیتش بر پایه خودبرتربینی و حق‌به‌جانب بودن شکل گرفته است؟
۳. دوستان زیادی ندارند
افرادی که به دلیل رفتارهای نامهربانانه، انرژی منفی و برخوردهای ناخوشایندشان نمی‌توانند ارتباط مثبتی با دیگران برقرار کنند، ممکن است دوستان زیادی نداشته باشند. البته گاهی این موضوع انتخاب شخصی فرد است، اما در بعضی موارد، دیگران به‌دلیل رفتارهای او ترجیح می‌دهند فاصله بگیرند.
بسیاری از افراد برای دور ماندن از تنش و درگیری، از دوستی با اشخاص بیادب پرهیز میکنند. اگر این رفتارهای رایج را در کسی مشاهده کنید، احتمالاً بهتر متوجه می‌شوید که چرا دایره روابط اجتماعی او گسترده نیست:
- مدام حرف دیگران را قطع میکنند: این رفتار نشان میدهد که توانایی یا تمایل کافی برای گوش دادن و درک دیدگاه دیگران ندارند.
- زیاد غر می‌زنند: به‌جای اینکه برای حل مشکلات اقدامی انجام دهند، وقت خود را صرف شکایت و نارضایتی میکنند.
- به‌سرعت عصبانی میشوند و با دیگران تند برخورد میکنند: ممکن است سر هر کسی فریاد بزنند یا با طعنه و پرخاشگری پاسخ دهند؛ بدون توجه به اینکه طرف مقابل زن، سالمند یا حتی یک کودک باشد.
- خود را برتر از دیگران می‌دانند: احساس خودبرتربینی را با این باور همراه میکنند که همیشه حق با آن‌هاست.
- رفتاری متکبرانه یا قلدرمآبانه دارند: ممکن است دیگران را تحقیر کنند یا بخواهند با رفتارشان بر آنها مسلط شوند.
- همیشه می‌خواهند همهچیز طبق نظر خودشان پیش برود: معمولاً دوست دارند برنامه‌ها را تعیین کنند و تصمیم نهایی را بگیرند؛ اما خودشان بارها برنامه‌های دیگران را به‌هم می‌زنند و حتی زحمت هماهنگی دوباره را هم به خود نمی‌دهند.
- ملاحظه دیگران را نمی‌کنند: برای مثال، پیام‌ها را به‌موقع پاسخ نمی‌دهند یا بدون توجه به احساس و انتظار طرف مقابل، او را منتظر می‌گذارند.
البته برخی معتقدند که رفتار بی‌ادبانه یا توهینآمیز همیشه با هدف حمله شخصی به دیگران انجام نمیشود. گاهی این رفتارها میتوانند نوعی سازوکار دفاعی در افرادی باشند که با اضطراب یا مشکلات کنترل خشم روبه‌رو هستند.
این موضوع به آن معنا نیست که باید بیادبی دیگران را نادیده بگیریم یا هر رفتاری را به مشکلات روان‌شناختی آنها نسبت دهیم. بااینحال، اگر کسی دائماً ناراحتی‌ها و مشکلات شخصی خود را سر دیگران خالی میکند، ممکن است نشانهای از ناتوانی او در مدیریت مسائل درونی‌اش باشد.
۴. از کلمات تند و آزاردهنده استفاده میکنند
علاوه بر رفتارها، میتوان شخصیت و طرز فکر افراد را تا حد زیادی از روی کلماتی که به کار می‌برند شناخت. اگر کسی به‌راحتی از الفاظ توهینآمیز و تحقیرکننده برای صحبت با دیگران استفاده میکند و هیچ‌کس هم به او تذکر نمی‌دهد، ممکن است دیر یا زود خودتان نیز هدف همین رفتار قرار بگیرید.
استفاده از کلمات محترمانه و مهربانانه فقط به معنای رعایت آداب معاشرت نیست؛ بلکه نشان میدهد تا چه اندازه برای دیگران ارزش و احترام قائل هستیم.
ممکن است چنین فردی در ابتدای آشنایی، بسیار خوش‌برخورد، دوست‌داشتنی و حتی کاریزماتیک به نظر برسد. شاید در حضور شما و دیگران رفتاری کاملاً مؤدبانه داشته باشد؛ اما به‌مرور متوجه شوید که این ظاهر خوشایند، تمام واقعیت شخصیت او نیست.
هرچقدر بیشتر با چنین فردی وقت بگذرانید، دیدگاه‌ها، پیش‌داوری‌ها و شیوه واقعی رفتارش آشکارتر میشود.
برای مثال، ممکن است با مردی دوست باشید یا وارد رابطه عاطفی شوید که در واقع دیدگاهی جنسیت‌زده دارد. تغییر رفتار او میتواند برایتان غافلگیرکننده باشد، چون در گذشته هیچ‌وقت چنین برخوردهایی از خود نشان نداده است. اما شاید حالا دیگر نگران قضاوت شما نباشد یا علاقه و تعهد سابق را نسبت به رابطه احساس نکند.
به همین ترتیب، افراد بیادب ممکن است رفتارهای نژادپرستانه خود را پشت شوخی یا اظهار نظرهای به‌ظاهر معمولی پنهان کنند و جملاتی از این دست بگویند: «من که نژادپرست نیستم، ولی...»
آنها ممکن است از توهین‌های نژادی، شوخی‌های تحقیرآمیز یا رفتارهایی استفاده کنند که به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم به افراد متعلق به نژادها و قومیت‌های دیگر آسیب می‌زند. گاهی این رفتارها آن‌قدر آشکار یا آزاردهنده‌اند که حتی همراهی با چنین فردی برای اطرافیان خجالت‌آور میشود.
اما در بسیاری از موارد، افراد بیادب بابت شوخی‌های توهینآمیز یا پیش‌داورانه خود احساس پشیمانی نمی‌کنند. آنها حتی ممکن است متوجه نباشند که حرف‌ها و شوخی‌هایشان چه تأثیری بر احساسات دیگران می‌گذارد.
در عوض، تلاش میکنند انتخاب کلماتشان را توجیه کنند و حتی شما را مقصر بدانند؛ مثلاً بگویند بیش از حد حساس هستید یا نباید حرف‌هایشان را جدی بگیرید.
۵. احساس پشیمانی نمی‌کنند
همه ما ممکن است روزهای سختی داشته باشیم یا در دوره‌ای از زندگی با فشار و استرس زیادی روبه‌رو شویم. در چنین شرایطی، گاهی ممکن است عصبانیت خود را سر دیگران خالی کنیم.
برای مثال، وقتی خسته، کلافه یا بی‌حوصله هستیم، شاید با دوست، همکار یا شریک عاطفی‌مان تند صحبت کنیم. اما معمولاً پس از فروکش کردن عصبانیت، احساس گناه و پشیمانی به سراغمان می‌آید. در این مواقع عذرخواهی می‌کنیم و تلاش می‌کنیم رفتارمان را جبران کنیم.
گاهی حتی لازم است با فردی که ناراحتش کرده‌ایم، گفت‌وگویی جدی و صادقانه داشته باشیم تا نشان دهیم احساساتش برایمان اهمیت دارد و واقعاً از رفتار خود متأسفیم.
این دقیقاً همان کاری است که افراد دارای بلوغ عاطفی هنگام ناراحت کردن دیگران انجام می‌دهند.
اما افراد بیادب و سنگدل معمولاً توانایی چندانی برای احساس پشیمانی یا پذیرش مسئولیت رفتارشان ندارند. اگر عصبانی شوند یا برخورد نامناسبی داشته باشند، اغلب به‌جای عذرخواهی، بهانه‌هایی برای توجیه رفتار خود پیدا میکنند. ممکن است جملاتی مانند این‌ها را بشنوید:
- «هنوز قهوه‌ام رو نخوردم؛ انتظار داری چه رفتاری داشته باشم؟»
- «من آدم صبح‌ها نیستم!»
- «اون به من بیاحترامی کرد، منم بهش فحش دادم.»
- «عصبانیت توی خانواده ما ارثیه؛ دست خودم نیست.»
- «سر کار فشار زیادی رومه و تو هم هیچ فضایی برام نمی‌ذاری.»
برای افراد بیادب نادیده گرفتن احساسات دیگران کار دشواری نیست؛ چون معمولاً همدلی کافی با اطرافیان ندارند. ممکن است هرگز از آنها عذرخواهی نشنوید. حتی گاهی طوری رفتار میکنند که انگار باید بابت صراحت و بی‌پرده حرف زدنشان از آنها تشکر هم بکنید!
البته به‌جز مواردی که یک اختلال شخصیتی تشخیص داده شده باشد، هیچ توجیه منطقی‌ای وجود ندارد که یک فرد بزرگسال به دیگران بیاحترامی کند. همه ما گاهی روزهای بدی داریم، اما قرار نیست هر بار که خسته یا کلافه‌ایم، با اطرافیانمان بدرفتاری کنیم.
سخن پایانی: اجازه ندهید بیادبی دیگران، رفتار شما را تغییر دهد
بیادبی میتواند حتی یک روز خوب را خراب کند و اعتماد ما به انسان‌ها را کاهش دهد. رفتارهای توهینآمیز و بی‌ملاحظه، صرف‌نظر از توجیهی که برای آنها مطرح میشود، میتوانند احساسات دیگران را جریحه‌دار کنند.
هرگز اجازه ندهید حال بد و احساسات منفی، شیوه رفتارتان با دیگران را تعیین کنند. به همین ترتیب، نباید اجازه دهید رفتار نامناسب دیگران، شخصیت و منش شما را تغییر دهد. اگر قرار باشد در پاسخ به بیادبی، شما هم بی‌ادبانه رفتار کنید، پس چه زمانی قرار است تغییری مثبت در روابط انسانی ایجاد شود؟
اگر با فردی دوست هستید یا در رابطه عاطفی قرار دارید که نشانههای بیادبی را از خود نشان میدهد، شاید بهتر باشد ابتدا گفت‌وگویی سالم، صادقانه، محترمانه و بدون تنش با او داشته باشید. اگر احساس می‌کنید این فرد برای دیگران احترام کافی قائل نیست، بیان نگرانی‌هایتان ممکن است به او کمک کند تا رفتار خود را بهتر ببیند و درباره آن تجدیدنظر کند.
واکنش او به این گفت‌وگو میتواند سرنخ مهمی درباره آینده رابطه‌تان به شما بدهد. اگر پس از آگاهی از ناراحتی شما، برای تغییر رفتار خود تمایل نشان دهد، شاید دوستی یا رابطه‌تان ارزش حفظ کردن داشته باشد.
اما اگر نگرانی‌هایتان را نادیده بگیرد، احساسات شما را بی‌اهمیت بداند یا همچنان به رفتارهای نامناسب خود ادامه دهد، بهتر است درباره ادامه این رابطه با دقت بیشتری فکر کنید.
در نهایت، مهربانی و احترام متقابل از مهمترین پایه‌های یک رابطه سالم هستند. شما می‌توانید در برابر رفتار نادرست دیگران مرزهای مشخصی داشته باشید، بدون اینکه خودتان به فردی بیادب و بی‌ملاحظه تبدیل شوید.
