فوبیاها چیزی فراتر از ترسهای معمولی هستند؛ زیرا باعث میشوند افرادی که از آنها رنج میبرند سبک زندگی خود را تغییر دهند یا زندگیشان را بر اساس دوری از عامل ترس تنظیم کنند. حتی ترسهایی که فقط در ذهن فرد وجود دارند هم میتوانند او را دچار حمله پانیک کنند؛ بنابراین نزدیک شدن به عامل ترس ممکن است کاملاً ناتوانکننده باشد.
فوبیا بهعنوان یک اختلال روانی قابل تشخیص، میتواند توسط متخصصان سلامت روان درمان یا علائم آن در بیماران کنترل و کاهش داده شود. تنها در ایالات متحده، بیش از ۱۹ میلیون نفر از فوبیا رنج میبرند و تعداد مبتلایان در سراسر جهان بهمراتب بیشتر است.
فهرست عناوین
حتی اگر فرد بداند که ترسش منطقی یا موجه نیست، این آگاهی لزوماً احساسات ناخوشایندی را که همراه با فوبیا ایجاد میشوند از بین نمیبرد. برخی از این احساسات و علائم شامل تعریق، احساس فشار یا درد در قفسه سینه، اضطراب، ترس، لرزش و بسیاری از احساسات و واکنشهای جسمی دیگر هستند.
پژوهشها نشان میدهند که بسیاری از فوبیاهای رایج در سراسر جهان مشابهاند و موارد زیر را شامل میشوند:
- تریپانوفوبیا (ترس از آمپول و سوزن)
- اسکالافوبیا (ترس از پلهبرقی)
- آسترافوبیا (ترس از رعدوبرق و طوفان)
- آگورافوبیا (برزنهراسی یا ترس از موقعیتها و مکانهایی که خروج از آنها دشوار است)
- اکینوفوبیا (ترس از اسب)
- هاپلوفوبیا (ترس از سلاح گرم)
- سینوفوبیا (ترس از سگ)
- آکوافوبیا (ترس از آب)
- میسوفوبیا (ترس از آلودگی و میکروبها)
- زوفوبیا (ترس از حیوانات)
- آئروفوبیا (ترس از پرواز)
- هیپوکندریا (اضطراب و ترس شدید درباره ابتلا به بیماری)
- ژرونتوفوبیا (ترس از پیری یا افراد سالخورده)
- نکروفوبیا (ترس از مرگ یا اجساد)
- آکروفوبیا (ترس از ارتفاع)
- امتوفوبیا (ترس از استفراغ)
- لیگروفوبیا (ترس از صداهای بلند و ناگهانی)
- نیکتوفوبیا (ترس از تاریکی)
- اوفیدیوفوبیا (ترس از مارها)
- کلاستروفوبیا (ترس از فضاهای بسته)
- اتوفوبیا (ترس از تنها ماندن)
- فوبیای اجتماعی (ترس شدید از موقعیتهای اجتماعی)
- آراکنوفوبیا (ترس از عنکبوت)
- نوموفوبیا (ترس یا اضطراب ناشی از نبود تلفن همراه یا دسترسی نداشتن به آن)
- پیروفوبیا (ترس از آتش)
فوبیاهای رایج در سراسر جهان
۱. تریپانوفوبیا
ترس از آمپول و تزریق میتواند باعث شود فرد بهطور کامل از مراجعه به پزشک، دندانپزشک و دیگر متخصصان حوزه سلامت خودداری کند. اگر بداند یک درمان پزشکی به استفاده از سوزن نیاز دارد، ممکن است انجام آن را به تعویق بیندازد یا در روزها و ساعات منتهی به درمان، افزایش ضربان قلب و احساس ترس و اضطراب را تجربه کند. برخی افراد مبتلا به تریپانوفوبیا حتی هنگام تزریق بیهوش میشوند.
۲. اسکالافوبیا
ترس از پلهبرقی برای افرادی که به اسکالافوبیا مبتلا هستند، کاملاً واقعی است. اگر پلهبرقی تنها راه رفتن به طبقه بالاتر یا پایینتر باشد، فرد احتمالاً ترجیح میدهد اصلاً از آن استفاده نکند.
۳. آسترافوبیا
افراد مبتلا به این فوبیا ممکن است هنگام وقوع رعدوبرق و طوفان، افزایش ضربان قلب، لرزش و تعریق را تجربه کنند. در زمان طوفان، معمولاً این افراد تا پایان آن در جایی پنهان میشوند یا خود را از محیط دور میکنند. همچنین ممکن است نسبت به دیگران زمان بیشتری را صرف بررسی و دنبال کردن وضعیت آبوهوا کنند.
۴. آگورافوبیا
این فوبیا با ترس از تنها ماندن یا قرار گرفتن در مکانهایی همراه است که خارج شدن از آنها همیشه آسان نیست. افراد مبتلا به آگورافوبیا ممکن است از مکانهای شلوغ، فضاهای باز و هر جایی که احتمال تنها ماندن یا نداشتن مسیر خروج مستقیم وجود دارد، دوری کنند. در برخی موارد، فرد ممکن است حتی بهطور کامل از ترک خانه خودداری کند.
۵. اکینوفوبیا
ترس از اسب میتواند باعث شود فرد حتی با فکر کردن به اسب دچار ترس یا اضطراب شود. البته گاهی صرف تصور اسب برای تحریک فوبیا کافی نیست و قرار گرفتن در نزدیکی یک اسب است که این واکنش را ایجاد میکند. در هر صورت، این ترس برای فرد کاملاً واقعی است.
۶. هاپلوفوبیا
حتی فکر کردن به اسلحه میتواند در افراد مبتلا به این فوبیا احساس اضطراب ایجاد کند. آنها ممکن است از تماشای فیلمها یا برنامههای تلویزیونی حاوی اسلحه خودداری کنند و اگر بدانند فردی سلاح حمل میکند، احتمالاً از او نیز دوری خواهند کرد.
۷. سینوفوبیا
این فوبیا که بیشتر با عنوان ترس از سگ شناخته میشود، معمولاً ریشه در تجربههای دوران کودکی دارد. ممکن است کودک شاهد رفتار تهاجمی یک سگ بوده باشد یا خودش توسط سگ گاز گرفته شده باشد؛ در هر دو حالت، این ترس میتواند تا بزرگسالی ادامه پیدا کند.
سینوفوبیا با صرفاً محتاط بودن در برابر سگهای ناآشنا تفاوت دارد، زیرا شدت ترس بیش از حد است. همین ترس شدید میتواند باعث شود فرد از مکانهایی که در آنها سگ وجود دارد دوری کند؛ حتی اگر آن سگها آشنا باشند و رفتار خوبی داشته باشند.
۸. آکوافوبیا
این ترس از آب میتواند شامل دریاچهها، اقیانوسها، استخرها و حتی وان حمام شود. چنین ترسی میتواند هنگام رعایت بهداشت و حمام کردن، مشکلات بزرگی ایجاد کند.
۹. میسوفوبیا
میسوفوبیا ترس از میکروبها و آلودگی است. این فوبیا میتواند با اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) ارتباط داشته باشد یا در برخی موارد با رفتارهای وسواسگونه همراه شود. افراد مبتلا ممکن است بهطور وسواسگونه دستهای خود را بشویند، مرتب و بهشکل افراطی تمیزکاری کنند و از مکانهایی که احتمال میدهند آلوده یا کثیف باشند دوری کنند.
برخی افراد مبتلا به میسوفوبیا حتی پا را فراتر میگذارند، از تماس فیزیکی دوری میکنند، بیش از حد از مواد ضدعفونیکننده استفاده میکنند و دائماً درباره شیوع بیماریها وسواس و نگرانی دارند.
۱۰. زوفوبیا
این فوبیا شامل ترس از همه حیوانات میشود. صرفنظر از شکل یا اندازه حیوان، ممکن است حضور آن باعث ایجاد اضطراب یا احساسات ناخوشایند دیگری در فرد مبتلا به زوفوبیا شود. این وضعیت معمولاً ریشه در یک یا چند تجربه آسیبزا در سالهای ابتدایی زندگی دارد.
۱۱. آئروفوبیا
اگرچه حوادث هواپیما بسیار نادر هستند، ترس از پرواز همچنان تعداد قابلتوجهی از بزرگسالان را تحت تأثیر قرار میدهد. این ترس میتواند باعث لرزش، افزایش ضربان قلب، احساس سردرگمی یا خودداری از سفر هوایی شود. این فوبیا را میتوان با مواجههدرمانی کاهش داد؛ برای مثال، ابتدا فرد تصور میکند سوار هواپیما شده است، سپس روی صندلی هواپیما مینشیند و در نهایت پروازی کوتاه را تجربه میکند.
۱۲. هیپوکندریا
ممکن است نگرانی درباره بیمار شدن برای همه آشنا باشد، اما در هیپوکندریا، ترس از بیمار شدن بسیار فراتر از یک نگرانی معمولی است. این ترس باعث میشود فرد بیش از حد درباره سلامت خود نگران باشد و بر اساس علائم یا مشکلاتی که هنوز تشخیص پزشکی مشخصی ندارند، تصور کند به بیماریهای مختلف مبتلا شده است.
۱۳. ژرونتوفوبیا
این وضعیت شامل دو ترس جداگانه است: ترس از پیر شدن و ترس از افراد سالمند. هر دو ترس میتوانند در زندگی فرد مشکل ایجاد کنند، زیرا همه ما دیر یا زود با روند پیر شدن روبهرو میشویم و در مقطعی از زندگی نیز با افراد سالمند مواجه خواهیم شد.
۱۴. نکروفوبیا
ترس از مرگ یا هر چیزی که با مرگ ارتباط داشته باشد، نکروفوبیا نام دارد. گاهی حتی شنیدن نام مرگ میتواند در افراد مبتلا به این فوبیا نگرانی ایجاد کند، در حالی که برخی دیگر زمانی دچار اضطراب میشوند که با جسد، تابوت یا موارد مشابه روبهرو شوند.
۱۵. آکروفوبیا
ترس از ارتفاع بخش قابلتوجهی از مردم در سراسر جهان را تحت تأثیر قرار میدهد. این فوبیا میتواند باعث حملات اضطرابی شود و افراد مبتلا معمولاً سعی میکنند بهطور کامل از ارتفاع دوری کنند.
۱۶. امتوفوبیا
ترس از استفراغ میتواند اضطراب شدیدی ایجاد کند و ممکن است به ترس از استفراغ کردن در ملأعام، دیدن استفراغ، تماشای استفراغ فردی دیگر یا حتی احساس تهوع مربوط باشد.
۱۷. لیگروفوبیا
لیگروفوبیا ترس از صداهای بلند است و میتواند شامل صدای بلند دیگران یا حتی صدای بلند خود فرد باشد. این ترس ممکن است باعث شود فرد از بیرون رفتن یا دعوت کردن دیگران به خانه خود اجتناب کند.
۱۸. نیکتوفوبیا
ترس از تاریکی میتواند باعث تنگی نفس، تعریق، تهوع، خشکی دهان، احساس ناخوشی عمومی، لرزش، ناتوانی در درست فکر کردن یا واضح صحبت کردن و بسیاری از احساسات ناخوشایند دیگر شود. از آنجا که ترس از تاریکی در کودکان شایع است، معمولاً زمانی بهعنوان یک فوبیای واقعی در نظر گرفته میشود که بیش از شش ماه ادامه داشته باشد یا در کودکان بزرگتر و بزرگسالان رخ دهد.
۱۹. اوفیدیوفوبیا
اوفیدیوفوبیا که با نام ترس از مارها نیز شناخته میشود، فوبیایی شایع است. دلیل شکلگیری آن در افراد مختلف متفاوت است؛ برخی از تصور مارها احساس انزجار میکنند و برخی دیگر از نیش مارهای سمی میترسند.
۲۰. کلاستروفوبیا
ترس شدید و طاقتفرسا از مکانهای تنگ یا شلوغ میتواند باعث شود فرد از اتاقهای بدون پنجره، آسانسورها، بهویژه آسانسورهای شلوغ، و حتی رانندگی در جادههای پرترافیک اجتناب کند. کلاستروفوبیا یکی از ترسهای رایج در جهان است و میتواند به حملات پانیک یا اضطراب منجر شود و در بسیاری از موارد برای مدیریت آن به درمان نیاز است.
۲۱. اتوفوبیا
ترس از تنها ماندن یا رها شدن میتواند باعث شود فرد به شکلی ناسالم به افراد نزدیک خود وابسته شود. این ترس ممکن است ریشه در تجربه رها شدن در دوران کودکی داشته باشد یا صرفاً از این احساس ناشی شود که فرد در کودکی تنها بوده است.
۲۲. فوبیای اجتماعی (معروف به اختلال اضطراب اجتماعی)
ترس از موقعیتهای اجتماعی یک فوبیای واقعی است که افراد زیادی را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار میدهد. این ترس میتواند باعث شود فرد از رویدادهای اجتماعی یا هر مکان شلوغی دوری کند. البته از نظر تخصصی، این وضعیت یک «فوبیا» به معنای دقیق کلمه نیست، اما میلیونها نفر را تحت تأثیر قرار میدهد.
افرادی که نوع خفیفتری از این مشکل را دارند ممکن است از سخنرانی یا صحبت کردن در جمع اجتناب کنند، در حالی که افراد مبتلا به شکل شدیدتر ممکن است حتی از رفتن به مدرسه یا محل کار خودداری کنند. این وضعیت میتواند عملکرد روزمره را مختل کند و توانایی فرد برای مراقبت از خودش را تحت تأثیر قرار دهد.
۲۳. آراکنوفوبیا
ترس از عنکبوتها و سایر عنکبوتیان اغلب احساسات ناخوشایندی در افراد ایجاد میکند. در برخی افراد مبتلا به آراکنوفوبیا، حتی دیدن یک تصویر ساده از عنکبوت میتواند این ترس را تحریک کند، در حالی که برخی دیگر تنها با دیدن یک عنکبوت واقعی دچار اضطراب و ناراحتی میشوند.
شنیدن داستانهایی درباره اجدادی که بر اثر نیش عنکبوت مسموم شدهاند یا تماشای فیلمهایی که در آنها عنکبوتها انسانها را میکشند، میتواند در شکلگیری این ترس نقش داشته باشد. به همین دلیل، عنکبوتیان از ترسهای رایج در میان مردم سراسر جهان به شمار میروند.
۲۴. نوموفوبیا
این فوبیا نسبتاً جدید است و به ترس از دور بودن از تلفن همراه یا سایر دستگاههای الکترونیکی گفته میشود. اگر فرد بهصورت تکانشی از دستگاههای الکترونیکی استفاده کند یا از آنها بهعنوان راهی برای فرار از معاشرت با دیگران کمک بگیرد، ممکن است دچار این ترس باشد.
این ترس در برخی افراد تا جایی پیش میرود که همیشه چند دستگاه الکترونیکی همراه خود دارند و یک شارژر نیز در دسترسشان است. آنها هرگز تلفن خود را خاموش نمیکنند، حتی هنگام خواب آن را نزدیک خود نگه میدارند و دائماً برای بررسی تماسها یا پیامهای از دسترفته، گوشیشان را چک میکنند.
۲۵. پیروفوبیا
ترس از آتش برای برخی افراد میتواند آنقدر شدید شود که به یک فوبیای واقعی تبدیل شود. این افراد ممکن است حتی زمانی که آتش در آن لحظه خطری واقعی ایجاد نمیکند، احساس ترس داشته باشند؛ زیرا حتی فکر کردن به آتش میتواند باعث اضطراب شود. این فوبیا ترس از دمای بالا و گرمای شدید را نیز شامل میشود.
سخن پایانی درباره فوبیا و سلامت روان
ابتلا به فوبیا و ترسهای شدید میتواند زندگی فرد را مختل کند و تغییرات زیادی در سبک زندگی او ایجاد کند. این مسئله بهویژه زمانی دشوارتر است که فرد خودش بداند ترسش منطقی نیست، اما همچنان نتواند آن را کنترل کند.
خوشبختانه اگر از یک درمانگر متخصص در زمینه فوبیا و ترسهای شدید کمک بگیرید، راههای درمان و مدیریت این ترسها وجود دارد. با گذشت زمان، میتوانید به زندگی نسبتاً عادی برگردید، بدون اینکه ترسها زندگی روزمرهتان را تحت تأثیر قرار دهند. افراد زیادی در سراسر جهان با فوبیا دستوپنجه نرم میکنند؛ بنابراین در این مسیر تنها نیستید.
